Hasankeyf


Aslen Hısnkeyfa olan bu şehrin adı “Kayahisarı” şeklinde tercüme edilir. Eski tarih ve kavimlerden bu tür kelimelerin anlamı “korunmaya müsait” yer anlamına geldiği belirtilmektedir. Kalenin yekpare taştan olmasından dolayı çeşitli dillerdeki Hasankeyf ifadesi “Taş Kalesi” manasına gelmektedir. Hasankeyf’in ne zaman kurulduğu, şimdiye kadar karanlıkta kalmış, eldeki bilgi ve verilerin yeterli olmaması nedeniyle kuruluşu hakkındaki görüşler, bir ihtimal olmaktan öteye gitmemiştir.

Şehrin jeopolitik yapısı, önemi ve mesken olarak kullanılan çok sayıdaki mağaraların, Hasankeyf’in çok eski bir yerleşim merkezi olduğunu gösterir. Hasankeyf tarihi antik döneme kadar dayanmaktadır. Hasankeyf; Diyarbakır ve Cizre şehirleri arasında önemli bir kara ve su yolu güzergahında olup, savaşların olmaması ve ticaret yollarının buradan geçmesi bir yerde Hasankeyf’i kültürleri kavşak noktası haline getirmiştir.

İran ve İç Asya kültürleri, doğu Akdeniz, Mezopotamya, Roma ve Bizans kültürlerini barındığından, Romalılar, İran sınırını denetim altında tutabilmek için Hasankeyf’e kale inşa edilmiştir. Miladi üçüncü asırda İranlılar Mezopotamya'yı ele geçirince Roma imparatoru Diyokletion harekete geçerek, bütün Mezopotamya ve Dicle Nehrinin doğusundaki yerleri aldı. M.S. 633 yılında Hasankeyf’in Bizanslıların denetiminde olduğu ve 451 yılında Bizanslıların yaptırdıkları kale ve korunma amaçlı yapıtları ile şehrin denetimine müslümanlar tarafından fethedilene kadar sahip olmuşlardır.

Hicri 17. yılda Hasankeyf İslam orduları tarafından ele geçirilmiştir. Antik kent, sırası ile Emeviler ve Abbasiler döneminden sonra, Hamdaniler (906-990), Mervaniler (990-1096) denetiminde kalmış, daha sonra Artukoğulları eline geçmiştir. Artuklular, Türkmen sülalesinden olup, Hasankeyf’e en parlak dönemini yaşatmışlardır. Artukoğulları Hasankeyf ile beraber Diyarbakır, Mardin ve Harput’ta hüküm sürmüşlerdir. Selçuklu sultanı Alparslan ve Melikşah gibi değerli devlet adamlarının, ileri gelen komutanlarından Artuk, 1071 Malazgirt savaşından sonra bölgeyi Selçukluların hakimiyetine katarak Selçuklulara önemli bir katkıda bulunmuştur.

1232 yılında Eyübi Sultanı El-Kamil El-Malik tarafından Hasankeyf ele geçirilmiştir. Ortaçağın ve şarkın en kuvvetli devletlerinden olan Eyyübiler Mısır, Süriye ve Yemende hüküm sürmüşlerdir. Böylece Eyyübi hükümdarlarının şehri ele geçirmeleri ile birlikte 130 senelik Artukoğulları dönemi sona ermiştir. Selahaddini Eyyübiden sonra Eyyübiler bir çok emirliklere ayrılmış olup, Hasankeyf Eyyübi hükümranlığı da bunlardan biridir.

Eyyübiler çok önemli eserler yaptırmış, ilim, sanat ve kültürel alanda miraslar bırakmışlardır. Özellikle mimari sahada faaliyet gösteren Hasankeyf Eyyübileri tarihteki yerlerini almışlardır. Moğol istilasından Hasankeyf’te nasibini almış, Moğollar burayı ele geçirilerek yağma ve tahrip etmişlerdir.

Eyyübilerden sonra Hasankeyf’e Akkoyunlular hakim olup, 15. y.y başına kadar hüküm sürmüşlerdir. 1473 yılında Uzun Hasan ve Fatih Sultan Mehmet arasında yapılan Otlukbeli Savaşında Uzun Hasan’ın oğlu Zeynel Bey şehit olmuş ve Hasankeyf’te Dicle Nehri kenarında gömülmüştür.

Akkoyunlulardan sonra Hasankeyf İran Sefavilerin hakimiyetine geçmiştir. 1515 tarihinde Yavuz Sultan Selim’in doğu seferi ile birlikte Hasankeyf, Osmanlı egemenliğine geçmiştir. Bu dönemde Hasankeyf çevredeki aşiretleri idare eden merkezi bir hanedanlık konumunda olup, buna paralel olarak iktisadi ve ticari yapıda büyük bir gelişme göstermiştir. Bu dönemde şehir nüfusunun 10.000 civarında olması ise Hasankeyf’in büyük bir yerleşim merkezi olduğu gösterir. Erken ortaçağ tarihi ve yapıtlarından anlaşıldığı üzere Hasankeyf’te kültür uygarlıkların kaynaştığı, yerleşik halkın, yazları serin kışları sıcak olan ve Ortaçağ şartlarında çok modern ev olan 7000 civarındaki mağarada hayatlarını sürdürdükleri anlaşılmaktadır.

HASANKEYF

Kürtçe İsmi

Heskif

Kaymakam

Faruk Bülent BAYGÜVEN

Belediye Başkanı

Abdülvahap KUSEN

Batman'a Uzaklık

37 km

Yüzölçümü

530 km2

Köy Sayısı

18

Nüfus, 2015

TOPLAM

6.374

Kadın

3.158

Erkek

3.216

Köy

3.256

Şehir

3.118

Bitkisel Üretim Alanı (hektar)

TOPLAM İŞLENEN

2.775

Ekilen

1.375

Nadas

209

Sebze Bahçesi

332

Bağ

800

Diğer Meyvelikler

59

Bitkisel Üretim, 2015 (ton)

Domates

4.165

Üzüm

3.562

Buğday

3.138

Arpa

1.600

Karpuz

1.562

Biber

1.000

Patlıcan

575

Kayısı

165

İncir

114

Hayvan Varlığı (adet)

Büyükbaş (Yerli+Sığır+Manda)

548

Küçükbaş (Koyun+Keçi)

19.040

Kanatlı (Tavuk+Hindi+Ördek+Kaz)

815

Coğrafi Yapılar

Dicle Nehri

Eğitim

Okul/Kurum

22

Derslik

97

Öğrenci

1.762

Öğretmen

125

Sağlık

Aile Sağlığı Merkezi

1

Hekim

2

Tarihi-Turistik Yerler

Hasankeyf Kalesi, Zeynel Bey Türbesi, Dicle Köprüsü, İmam Abdullah Türbesi, Er-Rızk Cami, Koç Cami, Kızlar Cami, Ulu Cami, Yolgeçen Hanı, Küçük ve Büyük Saray, Mor Aho Manastırı

Sanayi Tesisi

Batman-Grup Tekstil

Geliş Madencilik

Açıklama

Ilısu Barajı altında kalacak olan antik kent, 1998 yılında sit alanı ilan edilmiştir.


Hasankeyf Kaymakamlığı
Adres   : Hasankeyf Yeni Yerleşim Alanı Hasankeyf / BATMAN

Telefon : (0488) 381 22 16
Web     : www.hasankeyf.gov.tr

Mail      : hasankeyf@icisleri.gov.tr

 

Hasankeyf Belediyesi

Adres   : Kale Mahallesi Hasankeyf / Batman

Telefon : (0488) 381 20 01